1
کارشناسیارشد، گروه فرهنگ و ارتباطات، دانشکده دین و رسانه، دانشگاه صداوسیما، قم، ایران
2
دانشیار، گروه فرهنگ و ارتباطات، دانشکده دین و رسانه، دانشگاه صداوسیما، قم، ایران
چکیده
هدف: هدف از تحقیق حاضر شناسایی بسترهای و زمینههای تولید و انتشار اخبار جعلی از منظر قرآن کریم است. روششناسی پژوهش: این تحقیق با رویکرد کیفی و به روش تحلیل مضمون انجام شده است. دادههای تحقیق از نوع کتابخانهای است که با مراجعه به متن، ترجمه و کتب تفسیر قرآن گردآوری شده است. یافتهها: مراجعه به آیههای قرآن کریم نشان میدهد بسترها و زمینههای تولید و انتشار اخبار جعلی عبارت است از: «باورها و اعتقادات»، «رویدادها/ بحرانهای امنیتی و نظامی»، «رویدادها/ موضوعات/ تحولات سیاسی»، «تمایلات انسانی»، «جایگاه اجتماعی»، «جهل و غفلت»، «مصیبتها و سختیها»، «خصومت و دشمنی»، «خلقیات و روحیات (فردی/ گروهی/ قومی)»، «دنیاپرستی»، «مشکلات و رذایل معنوی». بحث و نتیجهگیری: بعضی از بسترها و زمینههای تولید و انتشار اخبار جعلی ذیل حوزه بینشی قرار میگیرد، مانند: «جهل»، «غفلت»، «خرافهگرایی». بعضی دیگر از زمینهها و بسترها ذیل حوزه گرایشی جای دارد، مانند: «کمالگرایی»، «روحیه لجبازی در افراد، گروهها یا اقوام»، و بعضی دیگر ذیل حوزه کنشی قرار دارد، مانند: «جنگهای نظامی» یا «رویدادهای سیاسی و امنیتی». یافتههای تحقیق به ما در مواجهه با تولید و انتشار اخبار جعلی و پیشگیری از آن کمک میکند.
ایرتون، شریلین؛ پوزیتی، جولی (1398). اخبار جعلی و اطلاعات فریبکارانه. ترجمه جواد دلیری، تهران: ثانیه.
آزادی، محمدحسین؛ ساعی، محمدحسین؛ البرزی دعوتی، هادی (1398). ظهور «خبر جعلی» در «عصر پساحقیقت»؛ اهداف و پیامدها. فصلنامه رسانههای دیداری و شنیداری، 31 (3)، 59- 85.
آشنا، حسامالدین (1389). قرآنپژوهی با رویکردی خبری- ارتباطی در: حسن بشیر (1389) خبر: تحلیل شبکه ای و تحلیل گفتمان. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق%.
بشیر، حسن (1392). خبر. تهران: دانشگاه امام صادق%.
پویا، علیرضا (1395). خبر و خبررسانی در قرآن کریم. تهران: سروش.
قرائتى، محسن (1388). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگى درسهایى از قرآن.
مکارم شیرازى، ناصر (1371). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
مکنیر، برایان (1398). اخبار جعلی، دروغ تحریف و توهم در روزنامهنگاری. مترجم: بهجت عباسی. تهران: جوینده.
معین، محمد (1375). فرهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر.
هاشمی، علی؛ قاسمی، یارمحمد (1398). انجام پژوهش به روش تحلیل تماتیک: راهنمای عملی و گام به گام برای یادگیری و آموزش (مورد مطالعه: مصرف موسیقی دانشجویان کارشناسیارشد دانشگاه ایلام).فصلنامه علمی فرهنگ ایلام. 20 (65-64)، 33-7.
Allcott, H. & Gentzkow, M. (2017). Social Media and Fake News in the 2016 Election. Journal of Economic Perspectives, 31(2), 211-36.
Boyd, D. (2004). Friendster and publicly articulated social networks. Proceedings of ACM.
Goldani, Mohammad Hadi. Shafabakhsh, Reza. Momtazi, Saeedeh. (2020). Convolutional neural network with margin loss for fake news detection. Computer Engineering Department, Amirkabir University of Technology, Tehran, Iran, https://doi.org/10.1016/j.ipm.2020.102418.
McGonagle, T. 2017. “Fake news False fears or real concerns?” Netherlands Quarterly of Human Rights, 35 (4): 203 - 209.
Tandoc Jr, E. C., Lim, Z. W., & Ling, R. (2018). Defining “fake news” A typology of scholarly.
Wardle, C., & Derakhshan, H. (2017). Information Disorder: Toward an interdisciplinary.
Zuckerman, E. (2017). Stop Saying Fake News, It’s not Helping. My Heart is in Accra.