مطالعات دینی رسانه

مطالعات دینی رسانه

مؤلفه‌های زیبایی در گفتمان قرآنی و ظرفیت تحلیلی آن برای مطالعات دین و رسانه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه فلسفه و حکمت هنر، دانشکده مطالعات عالی هنر، مؤسسه آموزش عالی هنر و اندیشه اسلامی، قم، ایران
10.22034/jmrs.2026.599128.1278
چکیده
زیبایی‌شناسی در متن وحیانی اسلام جایگاهی مهم دارد و در گفتمان قرآنی می‌توان مؤلفه‌های گوناگونی برای تبیین آن بازشناخت. این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل ویژگی‌های اساسی زیبایی در گفتمان قرآنی و تبیین ظرفیت تحلیلی آن برای مطالعات دینی رسانه انجام شده است.
پژوهش از نظر هدف، توسعه‌ای و از نظر ماهیت، کیفی است و با روش توصیفی ـ تحلیلی، بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای و اسنادی و رویکرد تفسیر موضوعی انجام شده است. آیات مرتبط با حوزه معنایی زیبایی از سراسر قرآن در پنج مرحله شناسایی، پالایش، تحلیل تفسیری، کدگذاری و استخراج الگو بررسی شدند. برای تبیین و تحلیل داده‌ها از منابع لغوی و تفاسیر معاصر منتخب، از جمله تفاسیر طباطبایی، سید قطب، شعراوی، رشیدرضا، ابن‌عاشور، فضل‌الله و صادقی تهرانی، استفاده و مفاهیم مرتبط بر اساس دلالت آنها در توصیف، ادراک و ارزش‌گذاری امر زیبا طبقه‌بندی و تحلیل شدند.
یافته‌ها نشان می‌دهد زیبایی در گفتمان قرآنی مفهومی چندساحتی است و مؤلفه‌هایی چون اتقان و کمال ساختاری، لذت و شادمانی در ادراک، نسبت با خیر و سودمندی، و کارکرد و حضور زیبایی و زینت در نظام آفرینش را در بر می‌گیرد. این مؤلفه‌ها، با وجود ارتباط متقابل، مترادف یکدیگر یا تعریف جامع زیبایی نیستند. بر این اساس، زیبایی قرآنی را نمی‌توان به جذابیت صوری فروکاست؛ بلکه کیفیتی مرتبط با کمال و تناسب متعلق، واکنش ادراکی و عاطفی انسان و در برخی سیاق‌ها ارزش، منفعت و غایت‌مندی است. این چارچوب مفهومی ظرفیت نظری مشخصی برای تحلیل نسبت صورت، معنا، ادراک مخاطب و انتقال معنای دینی در رسانه فراهم می‌کند.
کلیدواژه‌ها


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 17 مهر 1405