مطالعات دینی رسانه

مطالعات دینی رسانه

نقد تحلیلی ـ تاریخی سریال معاویه در پرتو منابع تاریخ اسلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه خوارزمی
2 استادیار گروه تاریخ دانشگاه خوارزمی
3 استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه خوارزمی
10.22034/jmrs.2026.573257.1243
چکیده
هدف: رسانه‌های تصویری نقشی بنیادین درشکل‌دهی به حافظه تاریخی و ادراک دینی جوامع ایفا می‌کنند، لذا سنجش صحت بازنمایی‌های رسانه‌ای با استناد به منابع دست ‌اول و موثق ضروری است. سریال تاریخی معاویه، تولید ۲۰۲۵م. عربستان سعودی، از پرمخاطب‌ترین تولیدات دراماتیک جهان عرب در موضوع سده نخست هجری است. با هدف نقدوبررسی این متن رسانه‌ای، به ارزیابی میزان انطباق داده‌های آن با گزارش‌های مشهور منابع تاریخی، حدیثی و رجالی و تحلیل کارکردهای گفتمانی آن می‌پردازد.
روش شناسی پژوهش: پژوهش حاضر با روشی متفاوت از پژوهش‌های گذشته و نقد هم ‌زمان لایه‌های بصری، نشانه‌شناختی و گزارش‌های متنی سریال از منظر منابع مشهور اهل‌ سنت و تطبیق آن با اهداف ایدئولوژیک بازتولید قدرت درجهان عرب امروز با ابتنا بر نظریه بازنمایی رسانه‌ای و روش «تحلیل تاریخی‌ـ ‌انتقادی»، ساختار روایی، بصری و نشانه ‌شناختی اثر را در چهار محورِ «مؤلفه‌های تمدنی»، «شمایل‌نگاری تاریخی»، «تحریف رویدادها» و «ناگفته‌های تاریخی» بررسی کرده است. یافته‌ها:یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که سریال باکاربست عناصرمادی ومعماری سده‌های متأخر، نادیده‌انگاری بافت جغرافیایی حجاز و تصویرسازی جذاب و تلطیف‌ شده از چهره‌های اموی دربرابر بازنمایی منفعلانه از اولیای دینی، گسستی آشکاربازیست‌جهان صدراسلام ایجادنموده است.
بحث و نتیجه‌گیری: دگرگون‌سازی وقایع حساس در کنار حذف هدفمند رخدادهای کلیدی، روایت‌های مهندسی‌ شده و مشروعیت‌بخش از خلافت اموی، با غلبه درام بر امانت‌داری تاریخی و فراتر رفتن از یک بازنمایی هنری از ویژگی‌های بارز این سریال است که به نظر می‌رسد تلاشی ایدئولوژیک در جهت مشروعیت‌بخشی به الگوهای قدرت‌محور معاصر در جهان عرب بوده که تا آستانه تحریف نظام‌مند تاریخ پیش رفته است.
کلیدواژه‌ها


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 22 شهریور 1405