مطالعات دینی رسانه

مطالعات دینی رسانه

حجیت فتاوای استنباط شده توسط هوش مصنوعی در فقه شیعه

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
منصور غفاری گوشه 1
کمال اکبری 2
1 کارشناسی ارشد دین و رسانه، گروه فرهنگ و ارتباطات، دانشکده دین و رسانه، دانشگاه صدا و سیما، قم، ایران
2 دانشیار گروه فرهنگ و ارتباطات، دانشکده دین و رسانه، دانشگاه صدا و سیما، قم، ایران
10.22034/jmrs.2025.456909.1203
چکیده
هدف: این پژوهش با هدف بررسی حجیت و امکان تقلید از فتاوای هوش مصنوعی در فقه شیعه انجام شده است. با توجه به گسترش کاربردهای هوش مصنوعی در فرآیندهای استنباط، این مقاله به دنبال پاسخ به این پرسش است که آیا از نظر شرعی می‌توان به فتاوای مستخرج توسط سیستم‌های هوش مصنوعی اعتماد کرد؟ بررسی این موضوع از آن جهت حائز اهمیت است که ممکن است در آینده شاهد استفاده گسترده از این فناوری در استنباط احکام شرعی باشیم.
روش‌شناسی پژوهش: با روش اسنادی-تحلیلی (کیفی) و مراجعه به منابع دینی، داده‌های مرتبط با فرآیند اجتهاد، شرایط مجتهد، و مبانی حجیت فتوا گردآوری و تحلیل شد. تمرکز اصلی بر تبیین حدود دلالت ادله جواز تقلید بوده تا شمول یا عدم آن نسبت به هوش مصنوعی مورد بررسی قرار گیرد.
یافته‌ها: هوش مصنوعی با توجه به ماهیت قاعده‌پذیر و ضابطه‌مند اجتهاد، از نظر تئوریک توانایی استنباط احکام را دارد.اما حجیت فتوای مجتهد در فقه شیعی مبتنی بر ولایت تفویض‌شده از سوی ائمه(ع) است و مستندات شرعی، دلالتی بر جواز تقلید از فتاوای مستقل هوش مصنوعی ندارند یا دلالت آنها محل تردید است. استفاده از هوش مصنوعی به عنوان ابزار کمکی در فرآیند اجتهاد فقیه، مطلوب و ضروری ارزیابی می‌شود.
نتیجه‌گیری: با وجود امکان فنی اجتهاد توسط هوش مصنوعی، به دلیل عدم اثبات ولایت شرعی برای آن، فتاوای مستقل آن فاقد حجیت است. البته بهره‌گیری از هوش مصنوعی در چارچوب فرآیند استنباط فقیهان، به عنوان یک فناوری تحول‌آفرین، توصیه می‌شود.
کلیدواژه‌ها
استنباط و إفتاء، هوش مصنوعی ،حجیّت
مطالعات دینی رسانه

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 آذر 1404