مطالعات دینی رسانه

مطالعات دینی رسانه

دینداری و مصرف رسانه‌‌های جمعی (مورد مطالعه: افراد بالای هجده سال شهر گرگان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
محمدجواد محمدی پارسا
استادیار فرهنگیان دانشگاه گرگان، گرگان، ایران
10.22034/jmrs.2025.456536.1175
چکیده
هدف: این پژوهش بر آن بوده تا با تحقیق در مورد دین‌داری افراد بالای هجده سال گرگانی و نوع و میزان مصرف رسانه‌ای آنها، پرده از تعامل بین این دو مقوله بردارد.
روش‌شناسی پژوهش: در این تحقیق، به روش پیمایش کمّی و نوع نمونه‌گیری سهمیه‌ای (متناسب با جمعیت ساکن در مناطق مختلف شهری)، 300 نفر مورد پرسش قرار گرفتند.
یافته‌ها: نتایج آماری حاصل از همبستگی پیرسون، نشان داد که استفاده از رسانه صدا و سیمای جمهوری اسلامی با دین‌داری (سنجش شده در چارچوب مدل گلاک و استارک با ضریب آلفای کرونباخ بالاتر از 8/.) رابطه مثبت دارد، (به میزان 37/.) ولی با استفاده از ماهواره (به میزان 21/.-) و شبکه‌های اجتماعی خارجی (واتساپ، تلگرام و اینستاگرام) رابطه‌ای منفی نشان داد (تقریبا به میزان 24/.-). ارتباط معناداری بین دین‌داری و استفاده از رسانه‌های مکتوب (کتب غیر درسی، روزنامه‌ها و مجلات) مشاهده نشد. بنابراین، می‌توان ادعا کرد با توجه به وجه غالب محتواسازی و نظارت بر آن در انواع رسانه و فعّال و گزینشگر بودن مخاطبان، رسانه و مخاطب یکدیگر را پیدا و تقویت می‌نمایند.
بحث و نتیجه‌گیری: مصرف‌کنندگان رسانه در گرگان را می‌توان مخاطبان فعّالی در نظر گرفت که بر اساس نیازها و با هدف رضامندی بیشینه خود، رسانه‌های مختلف را انتخاب می‌کنند.
کلیدواژه‌ها
دینداری
مصرف رسانه‌ای
صدا و سیما
ماهواره
شبکه‌های اجتماعی
گرگان
  1. استوت، دانیل (1393). دین و رسانه: مفاهیم بنیادین یک رشته مطالعاتی نوظهور، امیر یزدیان. تهران: مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما.
  2. بختیاری، مهدی (1390). بررسی رابطه بین مصرف رسانه‌های ارتباط جمعی (ماهواره، رادیو، تلویزیون، روزنامه، اینترنت و ویدئو) و دین‌داری با تأکید بر مصرف رادیو و تلویزیون (مطالعه موردی شهر قم). دین و رسانه، (3): 64-84.
  3. پستمن، نیل (1395). تکنوپولی: تسلیم فرهنگ به تکنولوژی. تهران: اطلاعات.
  4. تامپسون، جان‌بروکشایر (1396). رسانه‌ها و مدرنیته: نظریه اجتماعی رسانه‌ها، ترجمه مسعود اوحدی. تهران: سروش.
  5. تقوی، سید عباس؛ صادقی، سهیل (1396). بررسی رابطه مصرف رسانه‌های جمعی با میزان دین‌داری در میان دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان. پژوهشنامه فرهنگی هرمزگان، 8(13): 21-44.
  6. تقوى، سید مهدی، و اصلانى، شهناز (1396). بررسى رابطه بین مصرف رسانه، دینداری و ارزش‌های خانواده: مطالعه موردى شهر سمنان. دوفصلنامه پژوهش‌هاى انتظامى اجتماعى زنان و خانواده، 5(2): 181-206.
  7. حضرتی صومعه، زهرا (1395). میزان دینداری زنان دانشجو و عوامل اجتماعی مؤثر در آن (مطالعه موردی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران). فصلنامه شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، 19(73): 125-152. https://doi.org/10.22095/jwss.2016.44404
  8. خانیکی،‌هادی؛ فرزعلیان، الهه (1393). بررسی تأثیر پخش برنامه‌های دینی از تلویزیون بر میزان دینداری مخاطبان (با تأکید بر مناسک دینی). مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 3(3): 383-404. https://doi.org/10.22059/jisr.2014.53146
  9. رحیمی، محمد؛ حضرتی صومعه، زهرا؛ عزیزخانی، اقباله (1395). سنجش میزان برخورداری دانشجویان از شاخص‌های دین‌داری و عوامل اجتماعی مؤثر بر آن (مطالعه موردی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران). فصلنامه مطالعات جامعه‌شناختی جوانان، 6(21): 99-118.
  10. ریاحی، محمد اسماعیل؛ علیزاده، توحید؛ اشتیاقی، معصومه؛ کاظمیان، مهرداد (1393). تلویزیون و هویت دینی (مطالعه موردی: دانشجویان دانشگاه مازندران). جامعه‌شناسی کاربردی، 25(2): 33-48.
  11. شجاعی زند، علیرضا (1378). مدلی برای سنجش دین‌داری در ایران. مجله جامعه‌شناسی ایران، 6(1): 34-66.
  12. صمیمی، فریبرز؛ موحدی، محمد ابراهیم (1399). تأثیر پایگاه، دین‌داری و رسانه بر گرایش افراد به ایدئولوژی اصولگرایی. پژوهش‌های‌راهبردی‌سیاست، 9(23): 143-173. https://doi.org/10.22054/qpss.2019.39686.2246
  13. علیدادی، رضا؛ گودرزی، غلامرضا (1394). بررسی تأثیر رسانه دینی برای افزایش دین‌داری در جامعه (مطالعه موردی تلوزیون). فصلنامه امنیت ملی، 5(17): 157-183.
  14. فرهنگی، علی‌اکبر؛ دانایی، ابوالفضل؛ جامع، رقیه (1390). ارتباطات توسعه در جهان سوم. تهران: رسا.
  15. فوزشت، اینگر؛ رپستاد، پل (1394). درآمدی بر جامعه‌شناسی دین، چشم اندازهای کلاسیک و معاصر. ترجمه مجید جعفریان. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
  16. قائمی‌نیا، علیرضا (1381). خاستگاه دین. قم: زلال کوثر.
  17. کچوییان، حسین (1387). نظریه جهانی شدن، ترکیبی مسئله ساز از دو کلان روایت تاریخ تجدد. نامه علوم اجتماعی، 15(2): 56-89.
  18. مک کوایل، دنیس (1385). نظریه‌ ارتباطات جمعی. ترجمه پرویز اجلالی. تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها.
  19. مهدی‌زاده، شراره؛ زارع غیاث آبادی، فاطمه (1394). رسانه و دین‌داری در میان جوانان. دین و ارتباطات، 22(1): 145-177. https://doi.org/30497/rc.2015.1736
  20. میرسندسی، محمد (1383). سنجش میزان و انواع دین‌داری در میان دانشجویان. پایان‌نامه دکتری. گروه جامعه‌شناسی. دانشگاه تربیت مدرس.
  21. نکویی سامانی، مهدی (1386). دین و فرآیند جهانی شدن. قم: بوستان کتاب.
  22. وطنی، سونیا؛ ساعی، منصور (1392). بررسی رابطه بین میزان بهره‌مندی از رسانه‌های نوین (اینترنت) و میزان پای‌بندی نسل جوان به ارزش‌های اجتماعی (با تاکید بر مطالعه دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحدهای تبریز و علوم و تحقیقات آذربایجان شرقی). مطالعات جامعه شناسی، 6(18): 27-46.
  23. ویلم، ژان پل (1377). جامعه‌شناسی‌ ادیان. ترجمه عبدالرحیم گواهی. تهران: تبیان.
  24. ویندال، سون؛ اولسون، جین؛ سیگنایزر، بنو (1387). کاربرد نظریه‌های ارتباطات. ترجمه علیرضا دهقان. تهران: جامعه‌شناسان.
  25. Barry, C. M., Padilla-Walker, L. M., & Nelson, L. J. (2012). The Role of Mothers and Media on Emerging Adults’ Religious Faith and Practices by Way of Internalization of Prosocial Values. Journal of Adult Development, 66-78. https://doi.org/10.1007/s10804-011-9135-x
  26. Giddens, A. (2009). Sociology Sixth Edition. cambridge: Polity Press.
  27. Hellinger, M., & Rashi, T. ( 2009). The Jewish Custom of Delaying Communal prayer: A View from Communication Theory. Review of Rabbinic Judaism, 189-203. https://doi.org/1163/157007009789926956
  28. Horsfield, P. (2015). From Jesus to the Internet: A History of Christianity and Media. New York: Wiley.
  29. Lerner, D. (1958). The passing of traditional society: Modernizing the Middle East. Free Press.
  30. Lewis, J. (2002). Cultural Studies: The Basics. London: Sage.
  31. McCombs, M. (2014). Setting the Agenda. Cambridge: Polity Press.
  32. Miller, B. J., Mundey, P., & Hill, J. P. (2013). Faith in the Age of Facebook: Exploring the Links Between Religion and Social Network Site Membership and Use. Sociology of Religion, 227–253.
  33. Raoof, M. (2018). Communicating Islam in Kashmir Intersection of Religion and Media. Society and Culture in South Asia, 1-23. https://doi.org/10.1177/2393861718787871
  34. Smith, C., & Snell, P. (2009). Souls in Transition: The Religious Lives of Emerging Adults in America. Oxford University Press.
  35. Wood, M., Center, H., & Parenteau, S. C. (2017). Social media addiction and psychological adjustment: religiosity and spirituality in the age of social media. Mental Health, Religion & Culture, 972-983. https://doi.org/10.1080/13674676.2017.1300791
مطالعات دینی رسانه
دوره 7، شماره 25
بهار 1404
صفحه 7-31