مطالعات دینی رسانه

مطالعات دینی رسانه

مطالعه عوامل موثر بر فعالیت کاربران در شبکه‌های مجازی و آسیب‌های اجتماعی ناشی از آن در استان مازندران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
کارشناسی ارشد زبان‌شناسی همگانی، گروه زبان‌شناسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران
چکیده
چکیده
 
هدف:‌ عضویت در شبکه‌های اجتماعی مجازی، در سال‌های اخیر، چالش‌ها و مشکلاتی را برای افراد جامعه در پی داشته است. به نظر می‌رسد فعالیت ناآگاهانه افراد در این شبکه‌ها و فقدان سواد رسانه‌ای کافی، موجب ایجاد یا تشدید برخی از آسیب‌های اجتماعی در استان مازندران شده‌ است. پژوهش حاضر درصدد پاسخ به این پرسش اصلی است که فعالیت کاربران در شبکه‌های مجازی تحت‌تأثیر چه عواملی است و مهم‌ترین آسیب‌های اجتماعی این شبکه‌ها در استان مازندران کدامند؟
روش‌شناسی پژوهش: این پژوهش از لحاظ روش‌شناختی، پژوهشی کیفی است که با استفاده از روش نظریه زمینه‌ای انجام شده است. جامعه پژوهش افرادی هستند که به‌نوعی دچار آسیب‌های اجتماعی مرتبط با شبکه‌های مجازی شده‌اند. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و با توجه به شاخص اشباع نظری انجام شده است. برای گردآوری اطلاعات از ابزار مصاحبه عمیق و بررسی اسناد و مدارک موجود استفاده شده است.
یافته‌ها:‌ عوامل مؤثر در روی‌آوردن افراد به عضویت و فعالیت در شبکه‌های مجازی به دو دسته عوامل اولیه و عوامل ثانویه قابل تقسیم‌بندی است. همچنین عوامل دیگری نیز شرایط زمینه‌ای را برای عضویت در این شبکه‌ها فراهم می‌کنند و بر کنش‌های کاربران در این فضا تاثیرگذارند.
بحث و نتیجه‌گیری:‌ آثار منفی فعالیت در شبکه‌های مجازی به چند گروه عمده تقسیم می‌شود: قرارگرفتن در معرض خشونت سایبری، اختلالات خُلقی و روان‌شناختی، مشکلات جسمی، اختلالات آموزشی و سوء‌رفتار جنسی ازجمله این آثار منفی است. همچنین انزوای اجتماعی، انواع خشونت، فرار از منزل و طلاق، از اصلی‌ترین آسیب‌های اجتماعی مرتبط با شبکه‌های مجازی در استان مازندران به شمار می‌روند.
کلیدواژه‌ها

  1. خبرگزاری افتانا (1402). ایرانیان بیشتر در کدام شبکه های اجتماعی بودند. بازیابی شده در 29 دی ماه 1402 از وبسایت: ir
  2. خبرگزاری ایمنا (1402). آمار جهانی کاربران اینترنت در آغاز سال 2024. بازیابی شده در 29 دی ماه 1402 از وبسایت: ir
  3. خبرگزاری مهر (1402). شمار کاربران فضای مجازی از جمعیت مازندران بیشتر است. بازیابی شده در 29 دی ماه 1402 از وبسایت: com
  4. دستیار، وحید؛‌ جعفری،‌ راضیه؛ سبحان اصل، فاطمه (۱۴۰۰). تاثیر میزان استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی بر مؤلفه‌های سبک زندگی دانش‌آموزان دختر و پسر متوسطه اول و دوم یاسوج. مطالعات آموزشی و آموزشگاهی،‌ 11 (4)، ۱۵۳-۱۷۹.
  5. رازقی، نادر (1395). شبکه‌های اجتماعی و چالش‌های پیش روی نظام خانواده. همایش آموزه‌های اسلامی، انسان معاصر و نظام خانواده، Sari،https://civilica.com/doc/714331
  6. رضایی، جمشید (1394). شناسایی آسیب‌های اجتماعی هر یک از شهرهای استان مازندران (راهکارهای رسانه‌ای، کنترل، پیشگیری و مقابله با آن). مازندران: انتشارات واحد پژوهش صدا و سیمای مرکز مازندران.
  7. رضایی، بیژن؛ عباس‌پور، عباس؛ نیکنامی، مصطفی؛ رحیمیان، حمید؛ دلاور، علی (1392). واکاوی راه‌کارهای بهبود کارآفرینی دانشگاهی در حوزه علوم انسانی و ارائه یک نظریه زمینه‌ای. ابتکار و خلاقیت در علوم انسانی، (2)، 185-215.
  8. سلگی، محمد؛ مصطفی‌پور، وحید (۱۴۰۰). انگیزه‌های عضویت در شبکه اجتماعی اینستاگرام. مطالعات فرهنگ-ارتباطات، 22 (54)، ۱۱۹-۱۳۶.
  9. شریفی، سیدمهدی؛ شهرستانی، عقیله (1396). بررسی رابطه میان استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی موبایلی با رفتار و اخلاق اجتماعی کاربران با رویکرد دینی. فرهنگ در دانشگاه آزاد اسلامی، 7 (3)، 278-298.
  10. صادقی، فاطمه؛ حیدری، مظاهر (۱۳۹۹). آسیب‌شناسی نقش شبکه‌های اجتماعی مجازی در تربیت نوجوانان. مطالعات تربیتی و روانشناختی خانواده، 1(2)، 95-119.
  11. طالبی، محمد؛ دهقان،‌ حسین؛ نورورزی، فیض‌الله (۱۴۰۰). بررسی نقش استفاده از شبکه‌های‌ اجتماعی مجازی در هویت خانواده (مورد مطالعه: شهروندان شهر تهران). فصلنامه سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، 6 (2)، 319-328.

عامریان، فاطمه (1399). شناسایی آسیب های اجتماعی شبکه های مجازی در استان مازندران. تهران: انتشارات مرکز تحقیقات صدا و سیما.

  1. علی‌اکبری، نگین؛ نصیری زرندی، زینب (1398). تاثیر فضای مجازی بر آسیب های اجتماعی. پیشرفت های نوین در روانشناسی، علوم تربیتی و آموزش و پرورش، 2(16).، 63-72.
  2. غلامزاده بافقی، طیبه؛ جمالی بافقی، طیبه (1397). بررسی رابطه بین عضویت در شبکه‌های اجتماعی مجازی و رضایت زناشویی در بین دانشجویان متاهل دانشگاه آزاد اسلامی واحد بافق. پژوهش در نظام‌های آموزشی، 12(ویژه‌نامه).، 1165-1151.
  3. فردای اقتصاد (1401). بیشترین جرائم اینترنتی در ایران چیست؟. بازیابی شده در 20 دی ماه 1402 از وبسایت: com
  4. مشایخ، فرحناز؛ حاجی‌زاده، هانیه (۱۴۰۲). فرصت‌ها و آسیب‌های فضای مجازی. فصلنامه علمی تخصصی انگاره‌های نو در تحقیقات آموزشی؛ 2(2).، 91-113.
  5. Akram, W & Kumar. R. (2017). A Study on Positive Effects of Social Media on Society. International Journal of Computer Sciences and Engineering. V. 5, 354-347.
  6. Damota, Malugeta Deribe. (2019). the Effect of Social Media on Society.New Media and Mass Communication, Vol.78, 7-11.
  7. Elzayed, Walaa. (2021). the Negative Effects of Social Media on the Social Identity of Adolescents from the Perspective of Social Work. Retrieved: Dec.16,2023 from: www.cell.com/heliyon.
  8. Glaser, B. G. & Straus, A. (1967). The Discovery of Grounded Theory. Chicago: Aldine.
  9. Noori, Nooriallai; Sayes Ajmal & Anwari, Gulaqa. (2023). The Negative Impacts of Social Media on Youth’s Social Lives. International Journal of Humanities Education and Social Sciences (IJHESS). 3(1)., pp.481-493.
  10. Rathore, Sh.; Kumar Sharma, P.; Loila, V.; Jeong. Y.S & Park, J.H. (2017). Social Network Security: Issues, Challenges, Threats and solutions. Retrieved: Dec. 2, 2018 from: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0020025517309106.
  11. Strauss, A. & Corbin. J. (1990). Basics of qualitative research: grounded theory procedures and techniques. Newbury Park, CA: Sage.
  12. Xu, Jianghang. (2022). Motivations for Social Media Use by Life and Gender. Advances in Social Science, Education and Humanities Research, volume 670, 380-385.