مطالعات دینی رسانه

مطالعات دینی رسانه

تغییر الگوی استنباط در فقه رسانه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
پژوهشگر ارشد سازمان صدا و سیما، ایران
چکیده
بی‌شک روش‌شناسی در دانش فقه از مباحث فلسفه فقه است که جزو دانش درجه دو محسوب می‌شود. از سوی دیگر تغییر مقیاس روش‌شناسی، تغییر نگاه فقیه از موضوع محوری به رویکرد نظام محوری است.
ازجمله آسیب‌های روش‌شناسی فقه رایج، عدم شناخت دقیق موضوعات و مسائل مستحدثه و چگونگی تطبیق ادله اجتهادی و فقاهتی جهت تفقه حکمی در آن موضوع است. در فقه رسانه باید با نگاهی موضوع‌شناسانه، و روش‌شناسی نظام‌محور به حل مسائل فقهی آن از منابع شرعی نظر داشت. ادعای محوری این مقاله آن است که در روش اجتهادی و کشف استنباطی فقه رایج با فقه‌های تخصصی مانند فقه‌رسانه تفاوت‌هایی وجود دارد که در تشخیص موضوع و استنباط حکم اثر می‌گذارد. برای رسیدن به این هدف مفهوم‌شناسی متغیرهای بحث و سپس روش‌شناسی فقه سنتی و مضاف بیان می‌شود و در انتها تفاوت موضوعات نوپدید با موضوعات فقه رایج بیان می-گردد. نوشتار پیش‌رو با روش توصیفی- تحلیلی و ابزار گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای به این نتیجه رسیده است که چهارچوبی نو در راستای روش‌شناسی فقه‌ رسانه، موجود می‌باشد؛ به‌طوری‌که با توجه به ادله و شرایط آن، اگر فقیهی با روش‌های کلی استنباطی فقه رایج بدان بنگرد، کشف، استنباط و حکم خاصی صادر می‌کند و اگر با روش‌ فقه تخصصی و مضاف بدان بنگرد، کشف و استنباط دیگری خواهد داشت. در این تحقیق روش سه‌گانه کشف اجتهادی در فقه رسانه تبیین و پیشنهاد گردیده است.
کلیدواژه‌ها

  1. اسلامی، رضا (1387). اصول فقه حکومتی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  2. اصفهانى، محمد حسین (1429). نهایة الدرایة فی شرح الکفایة. بیروت موسسة آل‌البیت( لاحیاء التراث‏.
  3. انصاری، مرتضى (1415). القضاء و الشهادات. قم: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى.
  4. انصارى، مرتضى (1415). کتاب المکاسب. قم: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى.
  5. بری، باقر (1421). فقه‌النظریه عند الشهید الصدر. بیروت: دارالهادی.
  6. جاحظ، عمرو (۱۳۵۱ق /۱۹۳۲م). البیان والتبیین. به کوشش حسن سندوبی. قاهره: مطبعه الاستقامه.
  7. جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمان (1422). دلائل الإعجاز فی علم المعانی. بیروت – لبنان: دارالکتب العلمیة.
  8. جمعى از پژوهشگران (1426). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهلبیت(. قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت(.
  9. جناتی، محمد ابراهیم (1374). ادوار اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامی. تهران: کیهان.
  10. جناتی، محمدابراهیم (1377). شیوه‌های کلی استنباط در فقه. اندیشه حوزه. 12. 45-66.
  11. خراسانی، رضا (١٣٩۴). روش‌شناسی فهم اجتهادات سیاسی فقیهان در چارچوب فقه‌النظریه. علوم انسانی. ٢١ (٨۴). ٢٩ -٧
  12. خویى، ابوالقاسم. (1422). مصباح الأصول. مقرر: سید محمدسرور واعظ حسینی بهسودی. قم: موسسة إحیاء آثار السید الخوئی.
  13. دهخدا، علی اکبر (بی‌تا). لغتنامه. تهران: دانشگاه تهران.
  14. زمخشری، محمود بن عمر. (بی تا). الکشاف. بیروت: دارالکتب العربی.
  15. ساروخانی، باقر (1375). روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  16. صدر، سیدمحمدباقر (1423). دروس فی علم الأصول؛ الحلقة الثالثة. قم: طبع مجمع الفکر.
  17. صدر، سیدمحمدباقر (1425). المعالم الجدیدة للاصول. قم: المؤتمرالعالمى للامام الشهید الصدر.
  18. ضیائی بیگدلی، محمدرضا (۱۳۸۴). متدولوژی حقوق بین‌الملل. مجله پژوهش حقوق و سیاست. 7 (۱۵ و ۱۶).
  19. طبرسی، فضل بن حسن ( ۱۴۱5). مجمعالبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الاعلمی.
  20. طوسی، محمد بن حسن (۱۴۰۹). التبیان فی تفسیر القرآن. قم: مکتبة الاعلام الاسلامی.
  21. عسقلانی، ابن حجر احمد بن علی (بی تا). فتح الباری شرح صحیح البخاری. بیروت: دارالمعرفة.
  22. فیومى، احمدبن محمد مقرى (بی‌تا). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی. قم: منشورات دارالرضی.
  23. کازنوو، ژان (1387). جامعهشناسی وسایل ارتباط جمعی. باقر ساروخانی و منوچهر محسنی. تهران:اطلاعات.
  24. کشاف الغطاء، جعفر (1422ق). کشفالغطاء. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
  25. لطفی، محمدجواد، علیدوست، ابوالقاسم (1399). مقایسه روش اجتهادی صاحب جواهر و محقق خویی. جستارهای فقهی و اصولی. 6(2). پیاپی 19. 137-167.
  26. محمودی، اکبر (1399). روش‌شناسی اجتهاد در مسائل نوپدید. جستارهای فقهی و اصولی. 6(19).
  27. مرتضوی‌نژاد، سیدمهدی، میرباقری، سیدمحمدمهدی (1396). روش‌شناسی فقه حکومتی. پژوهشنامه میان‌رشته‌ای فقهی، 2 (10) .119-147.
  28. مکارم شیرازى، ناصر (1427). دائرةالمعارف فقه مقارن. قم: انتشارات مدرسه امام على بن ابى طالب.
  29. نجفی، حسن (1404). جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام. محقق: عباس قوچانی. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
  30. نراقی، ملااحمد (۱۴۱۵). مستندالشیعه فی احکام الشریعة. قم:‌ مؤسسه آل‌البیت(.
  31. نعیمیان، ذبیح‌الله (1397) .افق‌گشایی «فقه النظریه شهید صدر» در عرصه تدبیر سیاسی. بازیابی شده در تاریخ 4 فروردین 1402 از mehrnews.com .
  32. نهاوندی، علی (1395) .سلسله مباحثی درباره فقه رسانه. تهران: مرکز پژوهش و سنجش افکار صداوسیما.
  33. واسطی، عبدالحمید؛ اسماعیلی، مجید (1394). اجتهاد سیستمی راهبرد کلان تولید الگوی اسلامی پیشرفت. مجله سیاست متعالیه.